1.      Wat is jouw definitie van BYOD?

Ik hanteer, denk ik, een erg ruime definitie. BYOD gaat mijns inziens over het gebruik van eigen devices, applicaties en diensten (denk aan online diensten als Dropbox, Evernote, Prezi etcetera) binnen een zakelijke omgeving. Het gaat om de tools die ik als professional nodig acht om mijn werk op de best mogelijke manier uit te voeren. ‘Bring your own device’ is dan niet beperkt tot smartphones, tablets, laptops en/of desktops.

2.      Welke devices zijn in dat verband relevant voor het onderwijs?

Met de bovenstaande definitie in het achterhoofd zijn alle devices relevant. De vraag moet mijns inziens eerder zijn of alle devices even praktisch zijn voor leertaken. Een docent geeft -idealiter- aan welk resultaat hij van de leerlingen verwacht en laat het vervolgens aan de leerling over welke mix van devices, applicaties en diensten hij of zij wil gebruiken.

3.      Hoe zie je de inzet van BYOD in het onderwijs?

Twee jaar geleden hadden we de iPad niet eens op de radar en inmiddels lijkt het er op alsof we de iPad zien als een van de belangrijke tools voor het onderwijs in de (nabije) toekomst. Zo snel kan het gaan. We hebben slechts een beperkt inzicht welke technologie de komende jaren beschikbaar komt voor consumenten en welke meerwaarde dat kan hebben voor het onderwijs. Mijns inziens is het niet aan onderwijsinstellingen om één of meerdere devices tot de facto standaard uit te roepen en daar hun onderwijsprogramma op af te stemmen. Het lijkt me verstandiger een onderwijsprogramma in te richten met ruimte voor tijd-, plaats- en apparaatonafhankelijk leren. Dat heeft natuurlijk consequenties voor de ontwikkeling van digitale leermaterialen en online schoolgebouwen, want die mogen niet op voorhand specifieke devices of applicaties uitsluiten. Doe je dit, dan ben je als onderwijsinstelling klaar voor welke technologie er op je af komt en voor welk device, applicatie of dienst de leerling maar ook wenst te gebruiken. Dan pas heb je een echt ‘bring your own device’-beleid voor het onderwijs. In zo’n omgeving maakt het dan ook niet meer met welke devices een docent wil werken.

4.      Welke consequenties zie je voor het technisch beheer?

In algemene zin zie ik dat het vraagstuk van BYOD wordt teruggebracht tot: “Welke devices en applicaties gaan we wel/niet ondersteunen?”. Begrijpelijk in het licht van de beperkte middelen, maar ook onjuist. Je zal als onderwijsinstelling eerst een visie moeten hebben op het gebruik van technologie in het onderwijs, een eigen visie en niet één die door een leveranciersrelatie wordt aangereikt. Wat wil je bereiken, wat is daarvoor nodig en hoe ga je de komende jaren investeren om dat mogelijk te maken? Wat is er voor nodig om een tijd-, plaats- en apparaatonafhankelijk onderwijsprogramma in te voeren? De vraag wat dit betekent voor het netwerk, de benodigde ondersteuning, voor het beheer en onderhoud kan dan pas worden beantwoord. Zonder een duidelijke visie en richting loop je het risico dat het technisch beheer in een defensieve rol wordt gedwongen, een rol die eruit bestaat om binnen de beperkte mogelijkheden (financieel, personele capaciteit, technische mogelijkheden) zo min mogelijk ‘nee’ te verkopen aan gebruikers (zowel docenten als leerlingen) die geen ‘nee’ meer willen accepteren.

5.      Zie je consequenties m.b.t. softwarelicenties?

Op dit moment kunnen docenten, ouders en leerlingen tegen extreem lage prijzen software kopen via een van de inkoopcentrales, met kortingen van 70 tot 98% ten opzichte van de prijzen die in de winkel worden gevraagd. Dat klinkt mooi (want goedkoop), maar het zorgt er wel voor dat onderwijsinstellingen hun onderwijs gaan inrichten rond deze goedkope software. Met als gevolg dat de leerlingen straks de arbeidsmarkt op gaan met een beperkte set vaardigheden voor een beperkt aantal specifieke applicaties. Een BYOD-beleid wordt daar sterk door beïnvloed. Devices waarvan de software zeer goedkoop te verkrijgen is via de inkoopcentrales worden bevoordeeld ten opzichte van devices waarvoor de software op de normale markt aangeschaft moet worden. De markt voor softwarelicenties in het onderwijs is extreem verstoord en mijns inziens staat dat het soepel meegaan met technologische innovaties in de weg.

6.      Heb je nog een advies m.b.t. BYOD in het onderwijs?

Ik denk dat dit al in de bovenstaande vragen is beantwoord.

7.      Wat is jouw beeld van ict-inzet in het onderwijs in de nabije toekomst?

We leven in een samenleving waar informatietechnologie zeer diep is doorgedrongen in het dagelijks leven, waarbij bedrijven en overheden niet eens meer op het huidige niveau van dienstverlening kunnen functioneren zonder de inzet van informatie- en communicatietechnologie. Tegelijkertijd is er een schokkend gebrek aan inzicht in die technologie, in wat deze mogelijk en onmogelijk maakt, en zie ik nog te veel dat ICT gezien wordt als kostenpost op de begroting. De klacht die ik nu veel hoor over ICT in het onderwijs is: “Weet je wel hoe weinig geld we hebben om ….”. Ja, er wordt geld uitgegeven aan nieuwe speeltjes waarbij een veel gehoorde reactie is: “Weet je wel hoe weinig mijn collega’s weten van….”. Natuurlijk is een groep docenten goed bezig en wordt er innovatief gebruik gemaakt van ICT in het onderwijs, maar het overall beeld is minder florissant.

Persoonlijk ben ik er gecharmeerd van het model voor ‘technological literacy’ van de National Academy of Engineering en het zou goed zijn als we ICT in het onderwijs meer langs de lijnen van dat model inrichten.

Waar ik me echt zorgen over maak, is de wijze waarop onderwijsinstellingen nu nieuwe technologie uitrollen. 70% van de onderwijsinstellingen heeft een online schoolgebouw dat niet voor alle leerlingen toegankelijk is. Leerlingen die gebruik willen maken van smartphones, tablets of computers met alternatieve besturingssystemen kunnen het online schoolgebouw niet in. Leerlingen met visuele of motorische beperkingen kunnen niet met dat online schoolgebouw werken. Simpel gezegd, voor 70% van de onderwijsinstellingen is het nu al niet mogelijk een BYOD-beleid in te voeren. Het gaat jaren duren om die situatie ten gunste van BYOD te veranderen. En dat was niet nodig geweest als onderwijsinstellingen een ICT-visie hadden ontwikkeld waarbij toegankelijkheid en open standaarden centraal hadden gestaan.

Wil je een seintje krijgen wanneer het boek ‘Bring your own device. Toepassing voor werkgevers en professionals’ wordt uitgebracht? Laat dan je naam en e-mailadres achter.

Voor het schrijven van het manuscript maak ik gebruik van LyX.LyX is geen tekstverwerker a la Microsoft Word of LibreOffice, maar een veel krachtiger document-editor. Het programma ‘voelt’ in eerste instantie wat rigide aan. Het dwingt een bepaalde structuur af, maar als je daarmee om kunt gaan is het prachtige tool. Ik vind het bijvoorbeeld prettig dat de LyX-bestanden erg klein blijven en daardoor snel laden. Zelf een bestand met veel afbeeldingen blijft supersnel, simpelweg omdat de afbeeldingen niet in het tekstbestand wordt opgeslagen (maar via snelkoppelingen worden geladen). Helaas is LyX niet beschikbaar voor een tablet (Android of iOS). Een oplossing zou zijn om op het tablet tekstdocumenten in LaTeX-formaat aan te maken en die vervolgens in LyX te importeren, maar dat werkt niet handig. Het alternatief is om op mijn tablet kale tekstdocumenten te maken en die -indien nodig- te importeren.

Tussen de desktop en de tablet zit, wat mij betreft, mijn netbook. Daar draait, onder andere, Kubuntu op met een volledige versie van LyX. Voor het wat steviger klopwerk onderweg is een netbook beter geschikt. Alle bestanden gaan naar Dropbox en vandaar naar de desktop en de tablet.

Op de tablet (iPad) werk ik de komende weken met een paar apps: GoodReader (voor het lezen en annoteren van PDF-bestanden), Notability (voor handgeschreven notities), Mindjet Mindmanager (voor mindmaps), Edhita (een open source editor), Evernote (voor het opslaan en verwerken van online bronnen) en ScrumPad Pro (projectmanagement, bewaken van alle losse eindjes).Op de desktop maak ik gebruik van LyX, Evernote, xMind (voor de mindmaps), GIMP (fotobewerking) en -aan het eind van de rit- LibreOffice (voor de laatste puntjes op de i voor het manuscript in RTF-formaat). Los daarvan draai ik in VirtualBox een aantal virtuele Androidmachines voor het maken van schermafdrukken, waarvoor ik weer Shutter gebruik.

Tijd om simpelweg de tekst in te kloppen .

Een leuke afbeelding die kort en krachtig aangeeft waar het probleem van BYOD in een leslokaal op neer kan komen. Op Mr. G. Online betoogt ook dat je als docent goed moet nadenken over hoe je eigen device in de les wilt inzetten.

De voor- en nadelen houden elkaar goed in evenwicht. Aan de pluskant staat de verwachting dat leerlingen beter gemotiveerd zullen zijn om vaker, beter en anders te leren met de techniek zij daarvoor kiezen. Aan de minpunt staan punten die docenten ook wel herkennen in wereld waar nu al smartphones worden gestolen, leerlingen om de haverklap de inlogcodes tot het schoolnetwerk vergeten zijn, een netwerk waar programma’s regelmatig niet toegankelijk zijn (en de overspannen beheerder het al druk genoeg heeft met andere zaken om jou op dat moment te kunnen helpen) en zij collega’s hebben die niet eens een Youtube-filmpje in de klas kunnen laten zien.

Vergroot BYOD de ongelijkheid binnen het onderwijs?

Dat een BYOD-beleid wel eens kan bijdragen tot meer ongelijkheid in de toegang tot het onderwijs kwam vorig jaar ook naar voren bij een discussie over het groeiende gebruik van e-readers in het onderwijs, maar ook überhaupt bij het stimuleren van het lezen. De drempel om een papieren boek ter hand te nemen is erg laag. Indien ouders het geld niet hebben om boeken aan te schaffen, dan is de stap naar een bibliotheek zo gemaakt. Bij de Bibliotheek Rotterdam is een abonnement voor kinderen tot en met 17 jaar gratis. E-readers hebben een forse drempel, simpelweg door de aanschafprijs. Een BYOD-beleid maakt die drempel inderdaad hoger.

Deze drempel is weer te verlagen door devices vanuit de school beschikbaar te stellen (waarmee de financiële voordelen van een BYOD-beleid gelijk wegvallen), maar dan loop je tegen een volgend probleem aan: ongelijkheid in beschikbare technologie. Niet iedere leerling heeft straks de beschikking over een iPad 3 (je mag het als school niet verplicht stellen). Er zitten straks leerlingen in de klas die het met een goedkope Android kloon uit de speelgoedwinkel moeten doen. Je houdt dus ongelijke posities binnen de klas die niet veroorzaakt worden door ongelijke talenten, maar door ongelijkwaardige technologie. En volgens mij was en is dat niet de bedoeling binnen het Nederlandse onderwijs.

Is BYOD eigenlijk wel mogelijk binnen onze onderwijsinstellingen?

In de campagne Open Onderwijstoegang bepleiten we het waarborgen van platformonafhankelijke toegang tot leermiddelen. Bij 70% van de onderwijsinstellingen in Nederland wordt gebruik gemaakt van een online schoolgebouw dat niet toegankelijk is voor leerlingen met een BlackBerry, iPad, Android tablet of computer met een ander besturingssysteem dan Windows of Mac OS X. De oorzaak is een onverstandige keuze bij het inrichten van het online schoolgebouw, terwijl het overheidsbeleid al jaren pleit voor het gebruik van open standaarden. De minister ziet het probleem niet en denkt ook niet dat zij de mogelijkheden heeft om daar iets aan te doen. Welke ruimte is dan voor het voeren van een BYOD-beleid? Een BYOD-beleid binnen een school vereist dus eerst aandacht voor het waarborgen van platformafhankelijk gebruik van het online schoolgebouw, de digitale leermiddelen en de toetsomgeving.

Twee projecten waar in dit opzicht veel van geleerd kan worden zijn OLPC (One Laptop per Child) en MUP One. OLPC computers worden grootschalig uitgerold in ontwikkelingslanden met een gebrekkige technische infrastructuur en een onderwijssysteem dat tal van gebreken vertoont. Leerlingen krijgen een kleine, robuuste laptop met applicaties en toegang tot digitale leermiddelen. MUP One is een nieuw project (waarbij ik zelf betrokken ben) waarbinnen een multimedia toolkit wordt ontwikkeld voor het reguliere onderwijs in Nederland. Docenten kunnen hiermee, binnen hun eigen vakgebied, leerlingen onderwijzen in het maken van multimediaproducties. MUP One is gebouwd op basis van open standaarden en open source software, zodat er geen financiële en technische drempels bestaan voor gelijkwaardige en volwaardige participatie aan het onderwijs.

Maar dan de vraag: Welke app voor de smartphone of tablet mis je in het overzicht en -belangrijker- waarom?. Een gerelateerde vraag: Welke app moet zo snel mogelijk van de lijst af, en -ook hier- waarom?

Artsen zijn het daar mee eens, volgens een onderzoek van Spyglass Consulting (PDF). 80% van de artsen denkt dat iPad een mooie toekomst heeft binnen de gezondheidszorg, met nadruk op het woord ‘toekomst’. Technofoob zijn de artsen in het onderzoek niet. 98% gebruikt mobiele devices voor zowel persoonlijk als zakelijk gebruik, met inbegrip van clouddiensten en locatiegebaseerde diensten. Waarom dan toch praten over een toekomstige meerwaarde?

In het onderzoek worden twee redenen genoemd:

1. De ICT-afdelingen van de ziekenhuizen werken niet mee. De ICT-ers vinden het mobiele apparaten té onveilig, té onbetrouwbaar en té duur (uitrol, ondersteuning, onderhoud) in vergelijking met de reguliere desktops; en

2. De artsen missen cruciale apps die voor hun werk nodig zijn. Zo blijken er nog nauwelijks apps te zijn die aansluiten op elektronische patiëntendossiers.

Dit laatste gaat ongetwijfeld veranderen. In toenemende mate willen patiënten ook inzage hebben in hun medische gegevens vanaf hun smartphone of tablet. In Nederland hebben de zorgverzekeraars besloten om gezamenlijk de implementatie van eHealth te bevorderen. En zodra de apps er zijn, is de volgende stap (het meenemen en gebruiken van eigen devices) snel gemaakt.

Je hoort mij niet zeggen dat al die onderzoeken van het bureau WC-eend & Partners en al die artikelen van de ICT-handel compleet doorgestoken kaart zijn. Maar ik zou er mijn BYOD-beleid niet van af laten hangen. En ik zou ook niet zonder meer ingaan op een uitnodiging voor een BYOD-informatiebijeenkomst van een van de leveranciers waarin wordt beloofd dat je ‘up-to-date’ wordt gebracht over kansen en
mogelijkheden van BYOD voor jouw organisatie. Noem mij cynisch, maar dat kan dan net zo zinvol zijn als een dagje Parijs met onderweg een verkoopbijeenkomst voor aardstraalbestendige pannensets. De kans dat je meer van de pannen dan van Parijs ziet is groter dan de kans dat we dit jaar nog een Elfstedentocht rijden. Wat weer niet wil zeggen dat zo’n informatiebijeenkomst zinloos hoeft te zijn. Wanneer heeft het dan wel zin?

Mijns inziens moet je als organisatie eerst eens nadenken waar BYOD past in de bredere missie, visie en strategie, in de plannen voor jouw organisatie voor de komende jaren en welke werkwijze daarbij past. Wat vraag je van je medewerkers en wat hebben zij nodig om te
verwezenlijken wat je van hen vraagt? Is BYOD daarvoor een oplossing, of niet? Kortom, je moet ervoor zorgen dat het BYOD-probleem niet door de marktpartijen wordt gedefinieerd, maar door je eigen organisatie. Op basis daarvan ga je de vereisten (‘business requirements’) opstellen en daarmee ga je eens rondkijken. Kijk, als je daar bent aangekomen heeft het zin om de onderzoeken en artikelen door te spitten, om informatiebijeenkomsten te bezoeken en te praten met leveranciers.

De (wat cynische) opmerking over de topverkopers van veiligheidsspul (je weet wel, dezelfde bedrijven die met hun producten al jaren van Windows het meest veilige besturingssysteem ter wereld maken) is niet alleen bedoeld om een steek onder water uit te delen. De oplossing voor jouw BYOD-vraagstuk is namelijk niet een specifiek product of oplossing, hoe mooi dat ook wordt gepresenteerd. Uiteindelijk beseffen we met zijn allen heel goed dat een fors deel van de ICT-problemen, in het bijzonder rond veiligheid, terug te voeren zijn op de zwakste schakel: de mens. Voordat we dus kapitalen gaan uitgeven aan ICT-oplossingen, die grotendeels niet zijn opgezet vanuit het vrije en flexibele model van BYOD (sterker wellicht, BYOD is het antwoord van de medewerkers op het knellende van de bestaande ICT-oplossingen), is het zinvoller om te bekijken op welke wijze je het gedrag van de medewerkers de juiste kant op kan sturen.

Ik denk dan ook dat BYOD-beleid voor een zeer substantieel deel HR-beleid moet zijn. Het gaat namelijk over gedrag, over
arbeidsvoorwaarden, over opleiding, over management en aansturing, en veel minder over techniek. Of de huidige HR-afdeling genoeg is toegerust voor het ontwerpen van zo’n BYOD-beleid, inclusief het selecteren van de juiste oplossingen, is wellicht de vraag. Maar door de verantwoordelijkheid voor een BYOD-beleid bij die afdeling neer te leggen, stuur je een duidelijk signaal naar de markt: “Wij stappen niet op jouw S-bahn”.

Waar ben ik niet blij mee?

Met een iPad kun je zo aan de slag. Je haalt ’m uit de doos, zet ’m aan en dat is het dan wel. Ik ben vervolgens met de iPad gaan werken zoals ik al jaren met computers, laptops en smartphones werk, en sinds een maand met een Android tablet. Om direct tegen het probleem van bestandsuitwisseling aan te lopen. Hoe krijg je bestanden op een iPad? De officiële route is via iTunes. Sterker nog, je moet specifieke bestanden aan specifieke programma’s koppelen. Het is niet zo dat je via iTunes een bestandsbeheerder krijgt aangeboden. Je koppelt een PDF-bestand aan een specifieke applicatie die dat ondersteunt. Andere applicaties op de iPad die PDF kunnen lezen krijgen dat bestand niet te zien. Tenzij je het bestand ook aan die applicaties koppelt. Ik snap de meerwaarde daarvan niet.

De ’harde’ noodzaak van iTunes om bestanden naar de iPad te verplaatsen roept bij mij vragen op. Hoe doe je dat in een zakelijke omgeving? Is het mogelijke om een soort enterprise iTunes uit te rollen en moeten de medewerkers op die manier hun bestanden benaderen? Wil je dat als bedrijf, vooral als bedrijf dat niet staat te springen bij een lokale opslag van gevoelige documenten? Organisaties met een open source desktop hebben het nakijken, want iTunes is niet beschikbaar voor Linux (aan de andere kant, wil een dergelijk bedrijf wel met de iPad aan de slag?).

Het is mogelijk om onder iTunes uit te komen voor de bestandsuitwisseling. Je kunt ervoor kiezen de bestanden naar jezelf te mailen en op de iPad te openen. De integratie met verschillende clouddiensten (Dropbox, Box.net en SugarSync) is ook goed. De keerzijde is wel dat je de bestanden eerst naar de clouddienst moet verplaatsen om het vervolgens weer naar je eigen iPad te downloaden. Het lijkt mij een omweg, los van de vraag of deze oplossing voor ieder bedrijf acceptabel is. Een derde oplossing is de aanschaf van het programma GoodReader. Je kunt bestanden direct binnenhalen van eigen servers (naast de al eerder genoemde clouddiensten) en daarmee synchroon houden. GoodReader heeft een eigen bestandsbeheerder (gelukkig, herkenbaar) en je kunt zelf aangeven met welk programma een bestandstype geopend moet worden.

Het sleutelwoord is ’aanschaffen’ en daarmee kom ik bij een volgend minpunt. De markt met apps is gigantisch. Keuze genoeg dus? Ja en nee. Voor voldoende apps zijn zowel kosteloze als betaalde versies te vinden, maar wat nu het verschil in functionaliteit tussen die twee versies is? Dat is in de meeste gevallen afwachten, want uit de omschrijving is het niet af te leiden. De meerderheid van de gratis apps die ik heb getest zijn extreem beperkt, met als dieptepunt een FTP app die in de gratis versie niet de mogelijkheid had om bestanden te uploaden of downloaden. Gratis apps zijn of portalen voor in-app aankopen (anders is er weinig mee te doen) of heel beperkte demoversies. De Androidmarkt doet het op dit punt veel en veel beter. Bij de iPad ben je vrij snel gedwongen naar betaalde apps over te stappen. Goed, met de prijzen wordt het vel niet over je neus gehaald, maar het verschil tussen het iOS- en Android ecosysteem is wat dit betreft erg groot.

Voor ’open’ moet je ook niet in het iOS-ecosysteem zijn. Open source apps zijn nauwelijks aanwezig. Hoe zit het met het gebruik van open bestandsformaten? Voor de apps die tot dusverre zijn getest is dat onduidelijk. In de beschrijvingen van de apps is het niet terug te vinden, en met het ontbrekende bestandsbeheer is het lastig controleren. Door de makkelijke integratie met de clouddiensten zijn bestanden eenvoudig veilig te stellen. Maar of de opgeslagen informatie door andere applicaties te ontsluiten is? Geen idee.

Naast deze grotere pijnpunten ben ik tegen een paar kleinere punten aangelopen. Sommige taken stoppen zodra je naar een andere app overschakelt, de instellingsmogelijkheden van de apps zijn erg beperkt en het synchroniseren met Google contacts is niet standaard meegenomen (wel voor de agenda en mail).

Wat doet de iPad goed?

De problemen waar ik tegenaan ben gelopen hebben veel te maken met mijn manier van werken en de open source focus van de afgelopen jaren. Daarom maak ik me bijvoorbeeld druk over open bestandsformaten. Maar als je uit het Windows ecosysteem komt (en dat het enige is dat je goed kent), dan sta je daar minder snel bij stil.

Ik heb de iPad vrij intensief gebruikt over verschillende dagen, alles bij elkaar een kleine 40 uur. In die tijd heb ik een grote hoeveelheid apps geïnstalleerd en aan een eerste test onderwerpen, heb ik aan een lezing gewerkt, is een ruwe versie van dit artikel uitgewerkt, heb ik een video bekeken, muziek beluisterd vanaf mijn eigen server en mijzelf verder vermaakt met Bard’s Tale (een erg leuke RPG). En dat alles op de iPad. Het is een grandioos device voor nieuwsconsumptie en het volgen van de sociale media.

Het virtuele toetsenbord is voor mij prima. Het pakt beter uit dan het toetsenbord op de Asus Transformer. Ik maak veel minder tikfouten, zowel in de liggende als staande stand (net niet te breed en net niet te smal). Het touchscreen werkt heel soepel, ook bij het gebruik van een stylus.

Alles bij elkaar nodigt de iPad uit om gebruikt te worden en met een opgeladen accu gaat dat de hele dag door. Het apparaat ligt lekker in de hand en het doet gewoon wat het moet doen.

Hoe zit het met de apps?

Wat je er verder mee kan doen hangt in hoge mate samen met de apps. De iPad heeft hetzelfde probleem als de Android tablets. Er is geen goede vervanger voor de office suite op de desktop. Viewers voor Microsoft Office-bestanden zijn er genoeg (gelukkig ook voor OpenDocument-bestanden), maar apps voor het bewerken en opnieuw opslaan van die bestanden veel minder. Er is geen sprake van een 100% uitwisselbaarheid, dus dat is iets om rekening mee te houden. Meerdere apps bieden een integratie met Google Docs, maar een goede app om met Google Docs-bestanden te werken is lastig te vinden.

De ’native’ apps van de iPad zijn niet slecht. Je kunt de Google Calendar op de agenda aansluiten, al moet je voor het synchroniseren van meerdere kalenders een extra handeling verrichten. De iPad agenda vond ik maar zo zo en heb ik vervangen door een andere app. De mail app is redelijk, maar zodra ik een betere kan vinden doe ik daar ook niets meer mee. De Safari browser is supersnel, maar ik loop te vaak tegen knelpunten aan. Voor nu vang ik dat op door over te schakelen op de Opera browser.

Ik heb ook een lijstje van ’aanraders’, van apps die je echt eens moet proberen op de iPad. Dat zijn:

• GoodReader: wordt aanbevolen als PDF-lezer maar is veel meer dan dat;
• Note Taker HD: de betere app voor handgeschreven notities
• Flipboard: een aparte manier voor het lezen van nieuws;
• Friendly: een betere app voor Facebook dan de Facebook-app zelf;
• Opus Domini: mijn vervanger door de agenda;
• Meeting Room: een mooie app voor het verwerken van vergadernotities;
• Educreations: een whiteboard app;
• AgileBoard Liteen Scrumpad Pro: twee projectmanagementprogramma’s;
• Mindjet: voor het betere mindmap werk; en,
• Dragon Dictation: voor het omzetten van gesproken notities in leesbare tekst.

Waar ben ik nog naar op zoek?

De komende weken blijf ik de iPad intensief testen. Hoe zit het met de toegangsbeveiliging? Hoe makkelijk kun je met gevirtualiseerde applicaties werken? Wat zijn de mogelijkheden om de iPad in het zakelijke netwerk te hangen? Voor mij persoonlijk ga ik op zoek naar een mogelijkheid om webpagina’s direct op te slaan in Evernote. En ik heb nog een aantal levels te gaan in Bard’s Tale .

Een recent onderzoek van Forrester stelde dat 21% van de kenniswerkers een iPhone, iPad of Mac gebruikt voor het werk. De New York Times benadrukte uit dit onderzoek de inkomens van de kenniswerkers. Het artikel: “Who Has Apples at Work? In Many Cases, It’s the Bosses” stelt dat 41% van de respondenten met een iApparaat zichzelf tot het hoger management rekent en 43% een inkomen boven de $ 150.000,– heeft. Het beeld dat Apple technologie bedrijven en organisaties ‘binnen sluipt’ wordt door Forrester bevestigd, maar voor grote bedrijven begint dat bij het hoger management. En daar vind je de mensen die tegen de ICT-afdeling kunnen zeggen dat ze support willen voor hun iApparaat.

Ik heb het niet geteld, maar -los van dit onderzoek- het lijkt of het woord ‘BYOD’ een sterke correlatie heeft met ‘iPad’ in artikelen over ‘bring your own device’. Google Trends kan helaas niet helpen van het aantal hits voor iPad ligt vele malen hoger dan voor ‘bring your own device’ (of BYOD). Maar blader gerust door de artikelen over BYOD van de afgelopen weken heen.

Al schrijvende moest ik dus de conclusie trekken dat het niet mogelijk is een boek over BYOD te schrijven zonder de iPad daarbij te betrekken. Ik wil niet over devices en apps schrijven die ik niet zelf heb kunnen gebruiken. Maar ik stond ook niet te springen om een iPad aan te schaffen. Nog afgezien van de aanschafkosten speelden een aantal andere overwegingen waardoor ik zeker niet enthousiaster werd.

Waarom geen iPad aanschaffen?

Goed, Apple heeft een grote voorsprong op de markt voor tablets. Hoe lang gaat dat echter nog duren? Het wereldwijde marktaandeel van 68,2% eind 2010 is teruggelopen naar 57,6% eind 2011. Het marktaandeel van tablets met Android nam toe van 29,0% tot 39,1%. Dat ik voor het boek een tijdje met een Android-tablet heb gespeeld is dus alleszins rechtvaardigen.

Een andere factor is het keer op keer opduikende verhaal dat het met de arbeidsomstandigheden in de fabrieken waar de iApparaten worden geproduceerd niet goed gesteld is. Het is maar de vraag of bedrijven en consumenten hun koopgedrag door dit soort verhalen laten beïnvloeden (online petities die opriepen tot verbetering van de arbeidsomstandigheden zijn niet massaal ondertekend). Apple zelf stelt dat ze serieus werk maakt van goede arbeidsomstandigheden, maar ja…

Ten slotte speelt mee dat ik mij de afgelopen jaren sterk heb gemaakt voor open standaarden en open source software, voor de vrijheid om technologie te gebruiken zoals jij dat wilt, voor het uitwisselen van kennis en informatie zonder kunstmatige muren die de winstcijfers van bedrijven moeten beschermen. Apple heeft het bouwen van een gesloten ecosysteem bijna tot een kunst verheven. Ik hoor maar al te vaak geluiden als: “Het is een prachtig apparaat, maar….”, om vervolgens te verwijzen naar iTunes of de specifieke randapparatuur die Apple-only is. De gebruiksvoorwaarden van iBooks (die aangeven dat je een boek gemaakt met iBooks Author alleen via Apple mag verspreiden) zijn slechts een voorbeeld van het gesloten ecosysteem. Apple-only hardware, Apple-only software, Apple-only apps en Apple-only content. Het gaat lijnrecht in tegen waar ik al die jaren mee bezig ben geweest.

…en waarom dan toch wel?

In de andere kolom (die van ‘waarom wel aanschaffen’) stond het argument dat ik mijn boeken schrijf vanuit het perspectief van de eindgebruikers. Dat is ook de reden waarom de boeken over Ubuntu uitgaan van desktopcomputers met Windows 7 en waarom ik regelmatig artikelen schrijf over het gebruik van open source software onder Windows. Als de iPad een belangrijke factor is bij een BYOD-beleid, dan moet ik dat als uitgangspunt meenemen.

En dus ging ik op zoek naar een iPad die ik tijdelijk kon gebruiken. Links en rechts rondvragen naar iemand die zijn/haar iPad een paar weken kon missen (zo nodig tegen een vergoeding) leverde weinig reactie op. Apple Nederland stond ook niet te springen om een iPad te leen aan te bieden (waarmee de snelle en positieve reactie van Asus Nederland in een nog gunstiger licht komt te staan). Uiteindelijk restte mij niets anders dan de aanschaf van een nieuwe iPad 2, gelukkig tegen een scherpe prijs en met het besef dat de tweedehandsprijzen voor iPads relatief hoog blijven. Ik kan verder met het boek, met het testen van apps en -in een later stadium- het schrijven van artikelen over hoe ‘open’ je met een iPad om kan gaan.

Het eerste artikel “Bring Your Own Device – van onbewust onbekwaam naar bewust onbekwaam (link)” bespreekt een groeiend probleem in het onderwijs: de smartphone. Ik ken genoeg scholen die proberen de leerlingen te verbieden om tijdens de les via hun smartphone te pingen, Facebooken, sms-en, whatever. Het voorbeeld in het artikel bespreekt een ander probleem: een leerling die sneller klaar is met de opdracht omdat met behulp van de smartphone informatie was opgezocht. Volgens de regels was het ’spieken met behulp van een mobieltje’. Balen voor de leerling natuurlijk, want – zo stelt het artikel- de uitwerking van de opdracht was er een heel stuk beter door geworden. De kernvraag wordt dan: “Op welke wijze zijn smartphones als ondersteuning voor lesopdrachten te gebruiken?”, en -in bredere zin- welke mogelijkheden biedt mobile learning voor het onderwijs.

In het tweede artikel “Bring Your Own Device – In mist ontdek je de wereld meter voor meter (link)” wordt het schoolteam gevolgd bij de ontwikkeling van een visie, te beginnen met een brainstormsessie. Wat willen we eigenlijk, wat is mogelijk, wat weten we al over het onderwerp. Dan blijkt zo links en rechts al heel wat kennis in het team aanwezig te zijn. Persoonlijk vond ik de aandacht voor ’digital natives versus digital immigrants’ wat minder. Ik begrijp dat het een makkelijk denkmodel is (jong = enthousiast, vaardig, multitasking et cetera versus oud = traag, moeilijk, enkelvoudig, technofoob), maar het model is én te simpel én houdt geen rekening met de werkelijkheid. In een lezing heb ik daar het volgende over gezegd: “De veronderstelling dat digital natives beter zijn toegerust voor omgaan met de digitale wereld is net zo zinvol als veronderstellen dat iemand die in Rotterdam is opgegroeid klaar is om de wereldzeeën te bevaren”. Wat positiever is dat de discussie niet bij BYOD stil blijft staan, maar rekening houdt met bredere ontwikkelingen. Mijns inziens is dat ook terecht. BYOD is geen geïsoleerd fenomeen.

Het derde artikel “Bring Your Own Device – Innovatie, meer dan de som der delen (link)” legt een koppeling met het model dat Kennisnet zo te zien hanteert bij ICT en onderwijs, het Vier in Balans-model:

Wat levert dit op voor de school die met BYOD aan de slag wil? Qua visie wordt het volgende neergezet:

• Gebruik maken van de mogelijkheden die ict biedt om waar het kan de kwaliteit van het leren te verbeteren.
• Aansluiten bij de leefwereld van een leerling en het verbinden van het leren binnen en buiten de school met willekeurig welk apparaat: ‘Bring Your Own Device’.
• Niet voorop lopen met allerlei innovaties, samenwerken met scholen die dat wel doen.

Er blijkt niet echt sprake te zijn van BYOD, maar een pragmatische weg daar naartoe. Dat heeft onder andere te maken met aspecten als capaciteit van het netwerk (hoe zit dat met het draadloze netwerk door het hele schoolgebouw heen?), veiligheid en de vraag of je ouders mag verplichten een apparaat aan te schaffen:

De formulering: “Zo is het volgens de huidige regels lastig om leerlingen te verplichten een laptops of tablet aan te schaffen” schoot bij in het verkeerde keelgat. Eén, het is geen kwestie van ’lastig’, want het mag simpelweg niet. ’Lastig’ zou impliceren dat je er omheen zou kunnen lopen door een handige weg te bewandelen. Twee, 70% van de scholen maakt nu gebruik van webtechnologie waardoor leerlingen de facto al gedwongen worden met specifieke hardware en software te werken. Sinds najaar 2011 wordt daar campagne tegen gevoerd.

Het artikel noemt vervolgens een aantal tijdelijke oplossingen die scholen (willen) gebruiken:

• Het voorschrijven van standaardapparaten met standaardprogramma’s moet er vooral voor zorgen dat iedereen met dezelfde programma’s kan werken.
• Er zijn ingewikkelde technieken (virtualisatie) die het mogelijk maken om programma’s op willekeurig welk apparaat te laten draaien. Dan hoef je de apparaten al niet meer te standaardiseren. Momenteel wordt er hard gewerkt aan een nieuwe versie van de internettaal HTML (HTML5) die het mogelijk maakt om programma’s te laten draaien onder alle browsers op alle besturingssystemen en dus op alle apparaten. Dan is ook virtualisatie niet meer nodig.
• Smartphones hebben eigenlijk een te klein scherm om geschikt te zijn voor alle leermogelijkheden. Inmiddels zijn mobieltjes op de markt, die in een ’docking station’ geschoven kunnen worden. Dat lijkt op een lege laptop. Je stopt je mobieltje erin en je hebt een laptop met groot scherm en toetsenbord.

In het vierde artikel “Bring Your Own Device – Substitutie, transitie of transformatie? (link)” wordt stilgestaan bij de vraag of BYOD echt iets gaat veranderen in de wijze waarop onderwijs wordt gegeven. Het korte antwoord is: op het eerste gezicht slechts een minieme verandering, maar op langere termijn kan het wel degelijk de organisatie van de lessen veranderen. Voor mij was het overzicht van BYOD scenario’s (PDF), waar in het artikel naar werd verwezen, nog het meest interessant aangezien BYOD gekoppeld werd aan onderwijsvisie en ICT-beleid. Mijns inziens geldt hetzelfde voor alle bedrijven en organisaties die met BYOD aan de slag willen.

Positionering van BYOD scenarios (bron: Kennisnet)

Het laatste artikel “Bring Your Own Device – een toekomstperspectief voor het onderwijs (link)” had voor mij weggelaten mogen worden. Natuurlijk is het fijn een soort ideaalplaatje neer te zetten van wat BYOD in 2017 mogelijk kan maken in het onderwijs, maar het artikel heeft voor mij iets te veel weg van een Tell Sell reclame. De werkelijke vraag is hoe je daar komt, hoe je er voor gaat zorgen dat de docenten echt met de techniek aan de slag gaan, wat het betekent voor het ontwerp van lessen, schoollokalen, voor werkvormen, voor toetsing. Wat moet je doen om er voor te zorgen dat binnen je schoolteam het gebruik van onderwijsondersteunende technologie op de agenda blijft en niet ondersneeuwt ’omdat het nu al zo druk is’? Hoe voorkom je dat je wel bent meegesprongen op een hype waar je de mogelijkheden van inzag, maar vervolgens na het meespringen stil bent blijven staan, in afwachting van de volgende hype?

Gezien de aandacht die er voor BYOD in het onderwijs is, zal ik hier de komende weken afzonderlijk aandacht aan schenken. Wat valt te leren van ervaringen elders en de discussies die in het buitenland worden gevoerd.